30-09-2026
Interview met Ramona Wildschut (Careyn) en Amber Grootenboer (CuraMare)
“De grootste verandering zit niet bij de bewoner, maar in hoe wij als zorgprofessionals naar mogelijkheden leren kijken.”
Hoe zorgen we ervoor dat ouderen zoveel mogelijk de regie over hun eigen leven behouden? Binnen Archipel ZHE is dat een belangrijke vraag. Het gedachtegoed van reablement sluit daar nauw bij aan: niet automatisch overnemen wat iemand zelf nog kan, maar samen kijken naar mogelijkheden, wensen en wat nodig is om zelfstandigheid zoveel mogelijk te behouden of te versterken.
SAM – Samen Activeren en Motiveren – laat zien hoe dat gedachtegoed er in de dagelijkse verpleeghuiszorg uit kan zien. Careyn en CuraMare ontwikkelden de aanpak vanuit de praktijk. Zorgteams leren bewuster te kijken naar wat bewoners zelf kunnen en willen doen, waar ondersteuning nodig is en waar zorg misschien minder vanzelfsprekend hoeft over te nemen.
Via Archipel ZHE delen Careyn en CuraMare hun ervaringen en lessen met andere VVT-organisaties in de regio. Zo is SAM niet alleen een aanpak binnen twee organisaties, maar ook een concreet voorbeeld van hoe reablement in de praktijk vorm kan krijgen.
Projectleiders Ramona Wildschut en Amber Grootenboer vertellen hoe dat werkt.
Van zorgen vóór naar samen kijken wat iemand zelf kan
“SAM staat voor Samen Activeren en Motiveren. Het is een praktische aanpak die zorgteams helpt om samen met bewoners en hun netwerk te kijken naar wat iemand zelf kan, wil of opnieuw kan leren. Zo behouden bewoners langer hun zelfstandigheid.”
Dat vraagt soms om een andere manier van kijken. Goede zorg betekent immers niet automatisch dat een zorgprofessional alles uit handen neemt. Juist door ruimte te geven, kunnen bewoners vaardigheden en eigen regie langer behouden.
Ook in het verpleeghuis blijven mogelijkheden bestaan
“Er bestaat soms het beeld dat bewoners in een verpleeghuis niets meer zelf kunnen. In de praktijk zien we iets anders. Zorgprofessionals nemen vanuit goede bedoelingen regelmatig handelingen over. Daardoor kunnen vaardigheden onnodig verloren gaan. Met wat ondersteuning, een hulpmiddel of simpelweg de rust om zelf iets uit te proberen, blijkt vaak nog veel mogelijk. Dat versterkt het zelfvertrouwen, de eigen regie en het plezier van bewoners.”
Careyn en CuraMare bundelen kennis en praktijkervaring
Beide organisaties waren al actief bezig met het stimuleren van zelfredzaamheid en zochten naar een manier om die benadering ook binnen de verpleeghuiszorg verder te ontwikkelen.
Careyn bracht onder meer ervaring in met het coachen van teams vanuit het PAT-team. CuraMare bracht kennis en expertise mee over de PDL-methodiek en passende hulpmiddelen. Door bij elkaar mee te lopen, ervaringen uit te wisselen en open te bespreken wat wel en niet werkt, ontstond één gezamenlijke, praktische aanpak: SAM.
SAM als voorbeeld van reablement binnen Archipel ZHE
SAM is ontwikkeld en in de praktijk beproefd door Careyn en CuraMare, twee van de dertien VVT-organisaties binnen Archipel ZHE. De aanpak sluit aan bij de bredere beweging binnen Archipel ZHE om ouderen zoveel mogelijk de regie over hun eigen leven te laten behouden en zorgprofessionals te ondersteunen om vanuit mogelijkheden te werken.
Daarmee is SAM een concreet voorbeeld van reablement in de dagelijkse zorg: niet als apart programma of theoretisch begrip, maar als een manier van kijken en handelen. Wat kan iemand zelf? Wat wil iemand zelf blijven doen? En welke ondersteuning helpt daarbij?
Binnen het regionale netwerk delen Careyn en CuraMare hun ervaringen en praktijklessen met collega-organisaties. Archipel ZHE brengt organisaties bij elkaar, faciliteert kennisdeling en geeft vernieuwende werkwijzen als SAM een podium. Zo kunnen ervaringen die binnen één organisatie zijn opgedaan ook van waarde worden voor andere organisaties in de regio.
De volgende stap is om SAM verder te ontwikkelen tot een aanpak die ook voor andere organisaties goed toepasbaar is. Daarbij wordt gedacht aan een praktische toolkit, het opleiden van professionals volgens het train-de-trainerprincipe en een leercommunity waarin teams ervaringen, inzichten en praktijkvoorbeelden blijven uitwisselen.
Twaalf weken coaching midden in de praktijk
“Een SAM-traject duurt twaalf weken en begint met een nulmeting en een gezamenlijke startbijeenkomst. Daarna loopt een coach mee tijdens dagelijkse zorgmomenten. Het team werkt met observaties, casuïstiek, zelfredzaamheidsplannen en maatwerkbijeenkomsten. Samen brengen we in beeld wat al goed gaat, waar we misschien te snel overnemen en welke kleine aanpassing een bewoner verder helpt. Aan het einde volgen een eindmeting, aanbevelingen en afspraken voor borging.”
“Onze kracht is dat we zichtbaar en aanwezig zijn op de werkvloer. Medewerkers krijgen geen los theoretisch programma, maar praktische tips op het moment dat de zorg plaatsvindt. Ze oefenen met ander gedrag en bespreken met elkaar wat werkt.”
Kleine veranderingen kunnen veel betekenen
Wat reablement in de praktijk betekent, wordt vaak zichtbaar in heel gewone zorgmomenten.
“Tijdens een ochtendzorgmoment werd een bewoner standaard volledig geholpen met wassen en aankleden. Het team besloot meer tijd te nemen en stap voor stap te onderzoeken wat de bewoner zelf kon. Al snel bleek dat de bewoner zelfstandig het gezicht kon wassen, kleding kon uitzoeken en delen van het aankleden zelf kon uitvoeren. De bewoner vond het prettig dat het gevoel van zelfstandigheid terugkwam. Voor het team werd heel concreet zichtbaar: anders kijken leidt tot andere zorg.”
“Bij een andere bewoner werd het koffieapparaat iets naar voren geschoven, waardoor zij voortaan zelf koffie kon zetten. Ook bleek zij het laatste stukje naar haar kamer zelf te kunnen lopen in plaats van standaard in de rolstoel te worden teruggereden. Zulke aanpassingen lijken klein, maar kunnen veel betekenen.”
Zelf doen betekent andere zorg, geen mindere zorg
Een andere manier van werken betekent niet dat bewoners minder ondersteuning krijgen.
“Nee. Het gaat niet om zorg onthouden, maar om zorg anders vormgeven. Als iemand volledig afhankelijk is, nemen we natuurlijk over wat nodig is. Maar als iemand iets zelf kan, ondersteunen we dat. De wensen, veiligheid en mogelijkheden van de bewoner blijven altijd leidend. De kern is: zelf doen als het kan, ondersteunen als het nodig is.”
Daarmee raakt SAM precies aan een belangrijk uitgangspunt van reablement: ondersteuning sluit aan bij wat iemand nodig heeft, zonder mogelijkheden onnodig uit handen te nemen.
Samen reflecteren met de kletspot SAM
“Anders werken begint bij samen reflecteren. Daarom ontwikkelden we de kletspot SAM: een laagdrempelig gespreksmiddel met vragen, stellingen, dilemma’s en tips uit de dagelijkse zorgpraktijk. Teams kunnen een kaartje gebruiken tijdens een dagstart, overdracht, teamoverleg, intervisie of koffiemoment. Het draait niet om goed of fout, maar om ervaringen delen, naar elkaar luisteren en van elkaar leren.”
De eerste toepassingen laten beweging zien
De pilot van SAM liep bij Careyn en CuraMare van april 2025 tot april 2026. Binnen Careyn is de aanpak toegepast op locatie De Eik. Binnen CuraMare vond de pilot plaats op locatie Bestenwaerd en startte vervolgens een eerste maatwerktraject op een afdeling van Nieuw Rijsenburgh. Bij bewoners, medewerkers en mantelzorgers zijn nul- en eindmetingen uitgevoerd.
“Medewerkers herkennen het gedachtegoed en zijn enthousiast om met zelfredzaamheidsplannen aan de slag te gaan. Bewoners in de gekozen casussen reageren overwegend positief op de aandacht voor hun eigen mogelijkheden en regie. Tegelijkertijd weten we dat echte gedragsverandering tijd kost. Deze resultaten zien we daarom als een betekenisvolle eerste stap.”
Reablement vraagt ook om gedragsverandering
“Zelfredzaamheid vraagt vooral om gedrags- en cultuurverandering. Medewerkers willen graag anders werken, maar bij drukte liggen oude gewoontes op de loer. Juist dan helpen coaching op de werkvloer, enthousiaste kartrekkers en leidinggevenden die het onderwerp actief blijven ondersteunen. Kleine veranderingen hebben vaak het grootste effect.”
“SAM is geen extra project dat je er even bij doet. Het vraagt een gedeelde visie en ruimte om te leren en te oefenen. Begin klein, kies enthousiaste fakkeldragers en zorg voor betrokken managers. Ook borging in werkprocessen en steun van behandelaren en andere disciplines zijn belangrijk. En blijf als organisaties ervaringen delen, zodat we regionaal van elkaar leren.”
Naar een vanzelfsprekende manier van werken
“We hopen dat SAM dan een vaste plek heeft gekregen en niet meer als los project wordt gezien. De komende periode ontwikkelen we de aanpak verder naar meer maatwerk, omdat niet ieder team op hetzelfde punt staat of dezelfde ondersteuning nodig heeft. Uiteindelijk moet ‘zelf doen als het kan, ondersteunen als het nodig is’ een vanzelfsprekend onderdeel zijn van de dagelijkse zorg.”
Voor Archipel ZHE zit daar ook de bredere betekenis van SAM: organisaties hoeven niet allemaal afzonderlijk het wiel uit te vinden. Door praktijkervaringen te delen en van elkaar te leren, kan het gedachtegoed van reablement steeds concreter onderdeel worden van de dagelijkse ouderenzorg in de regio.
Een gezamenlijke oproep aan de regio
“Durf samen de stap te zetten naar een andere manier van kijken en werken. Zelfredzaamheid vraagt niet om minder zorg, maar om zorg die beter aansluit bij wat bewoners zelf nog kunnen en willen. Geef medewerkers de ruimte om hierin te groeien en blijf als organisaties samen leren. Alleen samen maken we de beweging naar toekomstbestendige ouderenzorg.”
Over de geïnterviewden
Ramona Wildschut is projectleider van de SAM-pilot en kwaliteitsverpleegkundige bij Careyn. Amber Grootenboer is projectleider Verpleegzorg van Morgen bij CuraMare.
